Hittestress bij melkkoeien is actueler dan ooit. Warme zomers komen vaker voor en hebben direct invloed op voeropname, melkproductie en diergezondheid. Melkveehouder Erik Immink uit Salland merkte dat ook in zijn eigen stal. Hij besloot te investeren in het actief koelen van zijn koeien, en ziet sindsdien duidelijke verschillen.

‘In het verleden zag je het gedrag van de koeien echt veranderen bij warm weer’, vertelt Immink. ‘Ze stonden meer, aten minder en het kostte gewoon productie.’

Van gevoel naar systeem

De aanleiding voor de investering ontstond eigenlijk vanuit een heel herkenbaar beeld. ‘Als je zelf gaat zwemmen op een warme dag en je voelt daarna de wind over je natte huid, dan koel je snel af. Dat effect wilde ik ook voor mijn koeien’, legt Immink uit.

Die gedachte leidde tot een systeem waarbij koeien nat worden gemaakt en vervolgens met ventilatoren worden drooggeblazen. Juist die combinatie zorgt voor effectieve koeling en dat is precies van het DeLaval Cow Cooling-systeem doet.

Eerder hitterstress dan je denkt

Wat veel veehouders onderschatten: hittestress ontstaat niet alleen bij extreem hoge temperaturen. Naast temperatuur speelt ook luchtvochtigheid een grote rol. Juist in het Nederlandse klimaat, met vaak een hogere luchtvochtigheid, kunnen koeien hun warmte minder goed kwijt. Alleen ventileren is dan niet voldoende. ‘Als je het handmatig doet, ben je altijd te laat’, zegt Immink.

Daarom werkt het systeem met sensoren die continu temperatuur en luchtvochtigheid meten en automatisch inschakelen wanneer dat nodig is.

Hoe werkt Cow Cooling in de praktijk?

Volgens DeLaval-specialist koecomfort Piet Hospes draait effectief koelen om meer dan alleen ventileren. ‘Melkkoeien produceren zelf veel warmte, zeker als ze hoogproductief zijn. Bij hogere temperaturen en luchtvochtigheid kunnen ze die warmte steeds moeilijker kwijt. Dan kom je in het gebied van hittestress’, zegt hij.

Daarbij wordt vaak gekeken naar de THI (Temperature Humidity Index), een combinatie van temperatuur en luchtvochtigheid. ‘Bij een THI van rond de 60 start je met ventileren. Loopt die waarde richting 70 of hoger, dan zie je dat ventilatie alleen niet meer voldoende is. Dan moet je actief gaan koelen.’ 

Het principe van Cow Cooling is gebaseerd op het natmaken en vervolgens drogen van de koe:

• korte sproeimomenten maken de koe nat
• ventilatoren zorgen voor snelle verdamping
• juist die combinatie zorgt voor effectieve afkoeling
   

‘Een koe koelt het snelst af op het moment dat ze nat is en er lucht overheen stroomt. Dat is vergelijkbaar met hoe je zelf afkoelt na het zwemmen’, geeft ook Hospes aan.

Belangrijk is dat dit proces niet continu gebeurt, maar in cycli: een korte sproeiperiode, gevolgd door ventilatie. Zo blijven koeien comfortabel en droog. ‘Het systeem schakelt automatisch op basis van temperatuur en luchtvochtigheid. Dat is essentieel, want handmatig ben je simpelweg altijd te laat.’

Actievere koeien, betere voeropname

Het verschil in de stal is volgens Immink duidelijk zichtbaar: ‘De koeien zijn veel levendiger. Ze vreten goed, drinken en gaan daarna direct liggen. Dat gedrag zag je eerder in de zomer veel minder.’

Juist dat liggedrag is belangrijk. Koeien die voldoende liggen, produceren efficiënter melk en ontlasten hun klauwen. Bij hittestress blijven koeien vaker staan om warmte kwijt te raken, wat op langere termijn tot problemen kan leiden.

Minder zomerdip in productie

De effecten zijn niet alleen zichtbaar in gedrag, maar ook in prestaties. Immink: ‘Tijdens warme periodes zie je nu nauwelijks nog een dip in de melkproductie. Dat verbaasde me echt. Waar die eerder duidelijk terugliep, blijft de productie nu veel stabieler.’ 

Dat heeft ook te maken met de voeropname. Koeien die koel blijven, blijven beter vreten, en dat vertaalt zich direct naar de melkproductie.

Ook droge koeien tellen mee

Een opvallend inzicht: juist droge koeien verdienen extra aandacht bij hittestress. Wanneer deze groep te maken krijgt met hitte, kan dat gevolgen hebben voor het kalf en de latere productie. Kalveren worden lichter geboren en presteren later minder. ‘Die groep wordt nog weleens vergeten, terwijl daar juist veel winst te halen is’, vindt Immink.

Investering die zich terugbetaalt

Koelen van koeien vraagt een investering, maar volgens Immink betaalt die zich terug. Niet alleen via melkproductie, maar ook via:

• een betere vruchtbaarheid
• minder gezondheidsproblemen
• meer arbeidsplezier
   

‘Je merkt het aan alles’, zegt hij. ‘Als de koeien comfortabel zijn, werk je zelf ook prettiger.’

Luister het volledige verhaal

Benieuwd naar alle praktijkervaringen en technische uitleg?
Luister de volledige aflevering van de Melkmeesters-podcast met Erik Immink hier via Spotify.